Een kinderwens is geen projectplan met twee handtekeningen eronder. Gelukkig niet.😉 Maar het is ook niet iets wat alleen in het lichaam van de vrouw begint.

Bij een kinderwens gaat de aandacht vaak automatisch naar de vrouw. Haar cyclus, haar leeftijd, haar voeding, haar lichaam. Begrijpelijk, want zij draagt straks de zwangerschap. En toch begint een kinderwens meestal niet in één lichaam.

Ook de gezondheid, leefstijl, rust en betrokkenheid van de partner doen ertoe. In deze blog vertel ik waarom een kinderwens samen dragen zoveel meer oplevert dan alleen de druk verdelen.

Waarom we zo vaak alleen naar de vrouw kijken

Wanneer je een kinderwens samen bespreekt, gaat de aandacht vrijwel meteen naar haar lichaam. Slikt ze al foliumzuur? Hoe regelmatig is de cyclus? Is ze al gestopt met de wijn op vrijdagavond?

Dat is niet zo gek. De zwangerschap vindt straks plaats in haar lichaam, dus daar zoomt iedereen op in: de huisarts, de omgeving, de vriendinnen en vaak ook zijzelf. Het gevolg is alleen dat vrouwen hierdoor een dubbele last dragen. Ze krijgen de verantwoordelijkheid voor de voorbereiding én de zorg over wat er misschien nog niet goed genoeg is. Terwijl de partner ondertussen aan de zijlijn staat, meestal met de beste bedoelingen en niet precies weet hoe, wat en waar hij kan bijdragen.

Daar zit een gemiste kans. Want er is best wat te doen, ook voor hem.

Mannelijke vruchtbaarheid doet ook mee

Wanneer een zwangerschap uitblijft, ligt de oorzaak in ongeveer een derde van de gevallen bij de man. In nog eens een derde bij de vrouw. En in de rest van de gevallen bij een combinatie van factoren, of blijft het onduidelijk.
Toch wordt bij het eerste onderzoek nog vaak als eerste naar de vrouw gekeken. Terwijl een spermaonderzoek eenvoudig is, snel gaat en direct veel informatie geeft.

Er is nog een detail dat weinig mensen weten: net zoals een eicel ongeveer negentig dagen nodig heeft om te rijpen, duurt de aanmaak van zaadcellen tweeënzeventig tot negentig dagen. Dat betekent dat de kwaliteit van sperma van vandaag deels bepaald is door de leefstijl van drie maanden geleden.

Dat is eigenlijk hoopvol nieuws. Er is tijd en die tijd telt mee.

Wat spermakwaliteit beïnvloedt

De factoren die meespelen zijn niet spectaculair. Ze lijken zelfs verdacht veel op wat we al weten over algemene gezondheid:

• Roken. Heeft invloed op zowel het aantal zaadcellen als hun beweeglijkheid.
• Alcohol. Vooral bij structureel en hoger gebruik heeft dit effect op de hormoonhuishouding.
• Warmte. Zaadcellen worden aangemaakt bij een iets lagere temperatuur dan de rest van het lichaam. Langdurige sauna, hete baden of een laptop op schoot dragen daar niet aan bij.
• Slaap. Structureel te weinig slaap beïnvloedt de testosteronproductie.
• Stress. Chronische stress verstoort de hormonale aansturing van het hele voortplantingssysteem.
• Voeding en gewicht. Vooral tekorten aan zink, foliumzuur en vitamine D spelen een rol bij de aanmaak.

Iets wat nog nauwelijks wordt benoemd en ook zeker in dit rijtje thuishoort:

• langdurige verstoring van het dag- en nachtritme, bijvoorbeeld als je in een ploegendienst werkt
• langdurig achter het stuur zitten, bijvoorbeeld als je vrachtwagenchauffeur bent en je lange ritten maakt.

Ook leeftijd doet mee bij mannen, alleen verloopt die afname veel geleidelijker dan bij vrouwen. Er is geen scherpe grens, wel een langzame verschuiving.

Het is niet zo dat er nu meteen een streng leefstijlplan moet komen. Wel is het dat deze factoren bestaan en dat ze zelden ter sprake komen. Op Straks Zwanger Worden staat een overzicht met veelgestelde vragen speciaal voor mannen.

Spanning die je niet meteen voelt

Stress staat in bijna elk lijstje over vruchtbaarheid, meestal helemaal onderaan en zonder verdere uitleg. Terwijl er onder die ene regel best wat schuilgaat.

Je zenuwstelsel is voortdurend bezig met de vraag of het veilig is. Bij spanning schakelt het over naar een stand waarin alles gericht is op alertheid en actie. Handig als er echt iets aan de hand is, alleen: alles wat op dat moment niet urgent is, krijgt minder voorrang. En voortplanting valt daar wat het lichaam betreft precies onder.

Bij vrouwen kan langdurige spanning de hormonale aansturing verstoren, waardoor de eisprong onregelmatig wordt of tijdelijk wegblijft. Bij mannen heeft het effect op de testosteronproductie en daarmee op de aanmaak van zaadcellen. Voor jullie allebei geldt: het gaat om aanhoudende spanning, niet om een drukke week.

Het lastige is dat je zelden doorhebt dat je systeem al een tijd op scherp staat. Je went eraan. Wat je wel merkt zijn de bijkomstigheden: gespannen schouders, moeilijk in slaap komen, vermoeidheid die niet meer overgaat na een weekend rust, of een kort lontje bij dingen die je normaal niet raken.

Dat zijn geen losse ongemakken. Het zijn signalen dat er te weinig ruimte is om te herstellen.

Kinderwens samen voorbereiden is meer dan foliumzuur slikken

De voorbereiding op een zwangerschap bestaat vaak uit twee dingen: foliumzuur kopen en stoppen met anticonceptie. Daarna is het wachten maar.

Foliumzuur is belangrijk, daar is geen twijfel over. Het ondersteunt de aanleg van de neurale buis, waaruit later de hersenen en het ruggenmerg ontstaan, en wordt daarom geadviseerd vanaf minstens vier weken vóór de conceptie.

Maar het is een klein onderdeel van een groter geheel. Ook omega-3 vetzuren, ijzer, jodium, zink en vitamine B12 spelen een rol in de aanleg van nieuw leven. Die haal je niet uit één pil, wel uit een gevarieerd eetpatroon met verse, weinig bewerkte producten.

En voorbereiding gaat over meer dan voedingsstoffen. Het gaat ook over de vraag hoe je lichaam ervoor staat. Slaap je genoeg? Heb je een periode van langdurige spanning achter de rug? Zijn er klachten waar je al jaren mee rondloopt maar die je nooit hebt laten uitzoeken?

En dat geldt voor jullie alle twee. Een vitaminepil dekt niet af wat een uitgeput zenuwstelsel nodig heeft.

Jullie omgeving telt ook mee

Er is nog een onderdeel van de voorbereiding dat vanzelf een gezamenlijke aangelegenheid is: het huis waarin jullie wonen.

We komen dagelijks in aanraking met stoffen die de hormoonhuishouding kunnen beïnvloeden. Denk aan bepaalde ingrediënten in verzorgingsproducten, agressieve schoonmaakmiddelen, plastic verpakkingen en resten van bestrijdingsmiddelen op groente en fruit. Meestal in kleine hoeveelheden, maar wel elke dag opnieuw.

Dit is bij uitstek iets wat je samen aanpakt, want jullie delen dezelfde badkamer, dezelfde keuken en dezelfde boodschappen. Een paar aanpassingen die niet veel voorstellen:

• bewaar eten liever in glas of RVS dan in plastic
• was groente en fruit goed voor gebruik
• kies verzorgingsproducten zonder parabenen en synthetische geurstoffen
• zorg voor goede ventilatie bij klussen, zeker in oudere huizen

Je hoeft je huis niet leeg te ruimen. Maar een paar bewuste keuzes kosten weinig moeite en zijn voor jullie allebei goed.

Het gesprek dat vaak wordt overgeslagen

Er is nog een deel van de voorbereiding dat zelden aan bod komt: het gesprek dat jullie samen voeren over de kinderwens zelf.

Veel stellen praten uitgebreid over wanneer ze een kind willen. Veel minder vaak praten ze over wat die wens met hen doet, en wat ze ervoor willen aanpassen.

Een paar vragen die de moeite waard zijn om samen te bespreken:

• Wat willen we alle twee aanpassen in onze leefstijl, en wat vinden we daarin lastig?
• Doen we dit samen of ligt de verandering nu vooral bij één van ons?
• Waar hebben we beide meer rust nodig, en wat staat die rust in de weg?
• Hoe gaan we ermee om als het langer duurt dan we hopen?
• Durven we het te zeggen als één van ons twijfelt of even niet meer weet?

Deze gesprekken hoeven niet in één avond gevoerd te worden. Ze mogen groeien. En ze leveren vaak meer op dan welk supplement dan ook.

Een kinderwens samen dragen: rust, leefstijl en draagkracht

In de vorige blog schreef ik over de cyclus als kompas. Over hoe je lichaam maandelijks informatie geeft over spanning, herstel en energie. Diezelfde vraag mag je ook aan de andere kant van de relatie stellen.

Hoe staat het met de draagkracht van jullie samen? Zitten jullie allebei op de toppen van jullie kunnen: met volle agenda’s en weinig ademruimte? Of is er ruimte voor rust, voor elkaar, voor niets doen? Voor echte ontspanning?

Een zwangerschap en de periode erna vragen veel, van jullie beide. Wie daar met een lege accu instapt, merkt dat vroeg of laat. Dat is geen reden om je leven op de kop te zetten. Wel om er samen eerlijk naar te kijken, zonder dat het meteen een oordeel wordt.

Wanneer begin je eigenlijk met voorbereiden?

Een vraag die ik vaker hoor. Het eerlijke antwoord: eerder dan de meeste mensen denken.

Als je bedenkt dat zowel de eicel als de zaadcel ongeveer drie maanden nodig hebben om te rijpen, dan is drie tot zes maanden voor je actief probeert een logisch startpunt. Niet omdat er dan iets moet, maar omdat je lichaam die tijd sowieso al gebruikt. En als je al bezig bent en er is nog niets veranderd aan jullie leefstijl? Dan is dat ook prima. Beginnen kan altijd nog.

Geen schuld, wel een gezamenlijke basis

Ik wil hier heel duidelijk in zijn: dit is geen verhaal over wat er misgaat als je iets niet goed doet.

Vruchtbaarheid is complex en soms ook pijnlijk onvoorspelbaar. Er zijn stellen die alles doen wat ze kunnen en toch lang moeten wachten. En er zijn stellen die nergens over nadenken en binnen een maand zwanger zijn. Zo werkt het lichaam soms.

Bewust voorbereiden is geen garantie. Het is een manier om de omstandigheden zo gunstig mogelijk te maken en om samen te staan in iets dat jullie samen aangaat.

Dat laatste is misschien wel het belangrijkste. Een kinderwens samen dragen betekent dat je er niet alleen voor staat, mocht het straks lastig blijken te gaan. Dat verschil merk je pas echt op het moment dat je het nodig hebt.

Kinderwens samen: wat kun je al doen?

Een paar dingen die je zonder al te veel gedoe kunt oppakken:

• Begin het gesprek. Niet over wanneer, maar over hoe jullie hierin staan.
• Kijk naar slaap. Voor allebei. Dat is misschien wel de meest onderschatte factor.
• Bespreek alcohol en roken samen. Niet als opgelegde regel voor één van jullie, wel als gezamenlijke keuze.
• Ruim wat op in huis. Verzorgingsproducten, schoonmaakmiddelen, plastic bakjes. Begin klein.
• Laat klachten uitzoeken. Dingen waar je al jaren mee rondloopt, van vermoeidheid tot pijnlijke menstruaties, verdienen aandacht.
• Plan rust in. Echt in de agenda, anders gebeurt het niet.
• Vraag hulp als het langer duurt. Na een jaar proberen zonder resultaat, of na een half jaar als de vrouw boven de vijfendertig is, is het verstandig om het te laten onderzoeken. Allebei.

Je hoeft dit niet allemaal tegelijk te doen. Kies er één uit en begin daar.

Een gezamenlijke voorbereiding op nieuw leven

De afgelopen weken schreef ik over waarom we zo weinig weten over vruchtbaarheid, en over wat je cyclus je kan vertellen. Deze blog maakt het drieluik compleet. Een kinderwens samen dragen begint bij die drie stappen.

Bewustwording, lichaamsbewustzijn en gezamenlijke voorbereiding. Drie stappen die allemaal beginnen vóórdat er een zwangerschap is.

Een kinderwens is geen vrouwenproject. Het is een gezamenlijke voorbereiding op nieuw leven. 

Samen eens rustig kijken?

In een kinderwensgesprek bij The Happy Baby kijken we naar het grotere plaatje: leefstijl, rust, cyclus, draagkracht en de voorbereiding op de eerste 1000 dagen. Partners zijn daarbij van harte welkom, want een kinderwens samen dragen maakt echt verschil.

Lees ook: Vruchtbaarheid, waarom weten we hier eigenlijk zo weinig over?