Vruchtbaarheid is zo’n onderwerp waarvan veel mensen denken: dat weet ik toch wel? Tot je er zelf mee te maken krijgt.

Deze week trokken fertiliteitsartsen en gynaecologen aan de bel. In een brandbrief aan het ministerie van Volksgezondheid pleiten zij voor een landelijke strategie om de kennis over vruchtbaarheid te vergroten. Wat zij zien in de spreekkamer: mensen hebben vaak te hoge verwachtingen. Van de kans om spontaan zwanger te worden, zeker op latere leeftijd. En van wat een vruchtbaarheidsbehandeling kan oplossen.

Dit gaat niet over bang maken, wel over eerlijk informeren.

Wat er precies in het nieuws kwam

In het artikel wordt geschreven dat mensen vaak schrikken wanneer ze horen dat de kans op zwangerschap op 40-jarige leeftijd gemiddeld nog maar zo’n 5 procent per maand is. Dat hoort men vaak voor het eerst, in de spreekkamer, als het al lastig blijkt te gaan.

Ter vergelijking: onder de 30 jaar ligt die kans nog rond de 25 procent per maand. Na je 35e neemt die kans sneller af.

De artsen willen dat er een centraal informatiepunt komt, dat scholen meer aandacht besteden aan vruchtbaarheid en dat er wetenschappelijk onderzoek komt naar de kennis die Nederlanders hierover hebben. Het idee komt deels uit Frankrijk, waar alle 29-jarigen dit jaar een brief van de overheid ontvangen met informatie over vruchtbaarheid. In Nederland wordt dit niet gedaan.

Nieuw is dit onderwerp niet. Al in 2021 en 2023 was er aandacht voor afnemende kinderwens onder jongeren, en in 2024 verscheen er een artikel over de resultaten van de Nationale Vruchtbaarheidstest. Wat wel opvalt: het gesprek wordt nu explicieter en dringender gevoerd.

Weten we dit nou echt niet?

Mijn eerste reactie op het nieuws was eerlijk gezegd: weten we dit echt niet? Ik ben nog van de generatie waarin de voorlichting vooral bestond uit voortplanting, anticonceptie en ja hoor… die beroemde banaan met condoom. Waarbij ik destijds vooral dacht: daar doe ik dus niet aan mee. 😉

En toch snap ik de oproep van de artsen. Er is jongeren vooral geleerd hoe ze een zwangerschap kunnen voorkomen. Veel minder hoe vruchtbaarheid eigenlijk werkt, waardoor die wordt beïnvloedt en hoe die verandert. Dat eerste was en is belangrijk. Maar misschien is precies daar iets scheefgegroeid.

Weten dát vruchtbaarheid verandert met de leeftijd, is iets anders dan begrijpen wat je lichaam nodig heeft om vruchtbaarheid zo goed mogelijk te ondersteunen.

Wat we vaak pas laat ontdekken

Veel mensen weten ergens wel dat vruchtbaarheid verandert met de leeftijd. Maar wat dat concreet betekent, wat je lichaam nodig heeft en welke rol leefstijl, cyclus, stress, slaap en mannelijke vruchtbaarheid spelen, komt vaak pas later in beeld.

De meeste mensen die aan het begin van een kinderwens staan weten wel:

• vruchtbaarheid neemt af met leeftijd (maar het echte percentage is niet bekend)
• behandelingen kunnen niet alles oplossen (maar er wordt wel vanuit gegaan)
• zwanger worden is niet altijd maakbaar (maar het wordt wel verwacht met alle mogelijkheden die er tegenwoordig zijn)

Veel minder mensen weten:

• dat je cyclus je waardevolle informatie geeft over je gezondheid
• dat je lichaam bepaalde voedingsstoffen nodig heeft in de aanloop naar een zwangerschap
• dat stress en slaap de hormonale balans beïnvloeden
• dat mannelijke vruchtbaarheid net zo goed meedoet
• dat voorbereiding vóór de zwangerschap waardevol is, niet iets voor ‘later als het zover is’

En dat is precies waarom ik dit zo’n interessant onderwerp vind. Niet omdat er paniek nodig is, maar omdat losse stukjes kennis nog te weinig gekoppeld worden aan het lichaam als geheel. En welke invloed je hier zelf al op hebt.

Eén ei rijpt niet in een dag

Hier zit een detail dat weinig mensen weten: een eicel begint zo’n 90 dagen voordat hij vrijkomt al aan zijn rijpingsproces. Dat betekent dat de kwaliteit van een eicel én zaadcel niet alleen bepaald wordt door wat je nu doet, maar door wat er de afgelopen drie maanden is gebeurd. IJzerwaarden, slaap, de schildklier, je bioritme, allemaal factoren die meespelen in dat rijpingsproces, ver voordat er sprake is van een zwangerschap.

Dat is meteen een reden waarom vruchtbaarheidsbehandelingen niet altijd slagen, ondanks alle medische mogelijkheden. De kwaliteit van de samensmelting tussen eicel en zaadcel hangt van meer af dan een enkele ingreep kan compenseren. Dat is geen reden voor paniek, wel voor bewustwording.

En nee, dat betekent niet dat je drie maanden perfect moet leven voordat je zwanger mag worden. Gelukkig niet. Het betekent alleen dat je lichaam al veel eerder bezig is dan het moment waarop je een positieve test in handen hebt. Een stevig fundament geeft geen garantie, maar het kan je lichaam wel ondersteunen in de periode vóór een zwangerschap.

Het is niet alleen een vrouwenonderwerp

Vruchtbaarheid wordt nog vaak besproken alsof het vooral een vrouwenonderwerp is. Maar een kinderwens begint niet alleen in het lichaam van de vrouw. Mannen zijn, net als vrouwen, in ongeveer een derde van de gevallen onderdeel van de oorzaak wanneer een zwangerschap uitblijft. Spermakwaliteit wordt beïnvloed door onder andere leefstijl, roken, alcohol, slaap, stress, voeding en zelfs warmte. Een kinderwens draag je meestal samen. De voorbereiding daarop dus ook.

Je lichaam is het fundament, geen aan-en-uitknop

Je lichaam is geen machine die je pas aanzet op het moment dat je zwanger wilt worden. Het is een levend systeem dat continu reageert op slaap, voeding, stress, beweging, hormonen, herstel en veiligheid. Dat geldt voor vrouwen én voor mannen. Vruchtbaarheid ontstaat niet los van de rest van je gezondheid. Het is er juist nauw mee verbonden.

Betekent dit dat je alles kunt controleren? Nee, absoluut niet. Vruchtbaarheid blijft complex en soms ook pijnlijk onvoorspelbaar. Maar het betekent wel dat je bepaalde omstandigheden kunt ondersteunen. Je hoeft niet perfect te leven om zwanger te worden. Maar bewust omgaan met je lichaam vóór een zwangerschap is geen overbodige luxe.

We leven in een tijd van plannen, maar vruchtbaarheid doet daar niet aan mee

We leven in een tijd waarin veel te plannen voelt. Studie, werk, reizen, huis, carrière. De een na de ander wordt netjes op zijn plek gelegd, in een tempo dat bij ons past. Maar vruchtbaarheid laat zich minder strak plannen dan onze agenda. Leeftijd is niet alles, maar het is ook niet niets.

Dat besef hoeft niet te leiden tot haast. Het mag wel leiden tot een eerlijker gesprek: met jezelf, met je partner en misschien met een dokter of coach als er vragen zijn.

Waarom dit óók bij The Happy Baby hoort

Bij The Happy Baby begint bewust ouderschap niet pas bij de geboorte. Binnen de eerste 1000 dagen kijken we vanaf het moment van conceptie tot de tweede verjaardag. Maar eigenlijk begint bewust ouderschap al daarvoor.

In de periode waarin je nadenkt over je kinderwens. Over je gezondheid, je relatie, je draagkracht en de omgeving waarin een kindje straks mag landen. Dat is niet vanuit paniek. Niet omdat alles perfect moet. Maar omdat je lichaam het fundament is waarop een zwangerschap mag ontstaan.

Een kinderwensgesprek is dan ook geen medisch traject. Het is een plek om stil te staan bij vragen die vaak pas laat worden gesteld: wat weet ik eigenlijk over mijn vruchtbaarheid, mijn cyclus, mijn leefstijl, mijn lichaam en mijn voorbereiding op een mogelijke zwangerschap?

Geen oproep tot haast, wel tot bewustwording

Deze blog is dus geen oproep om haast te maken. Ook geen pleidooi voor paniekplanning. Het is vooral een uitnodiging om eerlijker en opener over vruchtbaarheid te praten. Want hoe beter je begrijpt hoe je lichaam werkt, hoe bewuster je keuzes kunt maken. Of je nu binnenkort een kinderwens hebt, later misschien of nog helemaal niet weet wat je wilt.

Kennis over vruchtbaarheid is geen drukmiddel. Het is keuzevrijheid.

En precies daar begint voor mij bewust ouderschap: niet pas bij de geboorte, maar al op het moment dat je jezelf de vraag durft te stellen wat je lichaam, je relatie en je toekomstige kind nodig hebben. Je mag dit al eerder weten dan pas wanneer het moeilijk wordt.

Wil je hier eens over praten?

In een kinderwensgesprek bij The Happy Baby staan we stil bij precies deze vragen, in alle rust en zonder oordeel. Of je nu al langer bezig bent met een kinderwens of je er pas net over begint na te denken.